Dagerotip’in Tarihçesi: İlk Negatiften Ticari Başarıya
Fotoğrafın Doğuşu: İlk Adımlar
1839’un ilk ayında uygar dünyaya iki fotoğrafik süreç duyuruldu ve takip eden on yıl içerisinde birkaç milyon fotoğraf oluşturuldu. Bir fotoğraf oluşturmak için bir kamera ve ışığa duyarlı bir yüzey gereklidir. Kameradaki bu ışığa duyarlı yüzeyi ışığa maruz bıraktıktan sonra, ışığın devam eden etkisinden dolayı oluşan görüntünün kaybolmadan bir şekilde sabitlenmesi gerekir. İlk pratik deneylerden önce kimya algısı ve optik bilgisinin bir araya gelmesi gerekiyordu.
Kamera Obscura ve İlk Deneyler
İlk deneylerde, gerekli optik biraz zorluk çıkardı. Gün ışığında karanlık bir odanın duvarında açılacak küçük bir deliğin karşı duvara bir görüntü yansıtacağı yüzyıllardır biliniyordu. Bu tür odalar 15. yüzyılda bilim adamları tarafından güneş tutulmalarının incelenmesi için kullanılmıştı. 11. yüzyılda Araplar prensiplerini tanımlamışlardı.
Geçen yıllar içinde Camera Obscura (Latince “karanlık oda”) daha da iyileştirildi ve gözlemcinin oturabildiği taşınabilir modeller yapıldı. Aslında amacı ressamlara yardımcı olmasıydı. 18. yüzyılın sonlarında ise lens ve aynası da olan küçük bir model oldukça revaçtaydı. Fotoğrafın icadına yol açan ilk pratik deneylerde kullanılan model de buydu.
Kimya ve Işığın Gücü
İnsanlığın kimya bilgisi ve ışığın belli maddeler üzerindeki etkileri ile ilgili bilgileri çok eskiye dayanıyordu. İlkel insanlar, resimlerinde kullandıkları boyaların mağaradaki resimlerde dışarıda güneş ışığına maruz kalanlara göre daha uzun süre solmadan dayandığını fark etmişlerdi.
- yüzyılın başlarında kimya, alkeminin yerini aldığında Angelo Sala, gümüş nitrat tozunun ışığa maruz kaldığında karardığını tespit etti. Bu bulgusunu 1614’te Amsterdam’da yayınladı, ancak gümüş nitratın bu özelliğinin kullanılarak bir görüntü elde edilebilmesi için yüz yıldan daha uzun bir süre geçmesi gerekti.
Thomas Wedgwood'un Deneyimleri
1800’lerde Thomas Wedgwood, bir camera obscura’ya gümüş nitrat kaplanmış bir yüzey yerleştirerek fotoğraf elde etmeye çalıştı ancak sonuçlar tatmin edici değildi. Wedgwood, oluşturduğu fotoğrafları sabitlemeyi başaramadı ve ışığa maruz kaldıkça fotoğraflar soldu. Wedgwood, fotoğrafı icat etmeye çok yaklaşmış olarak 34 yaşında öldü.
Joseph Nicéphore Niépce ve İlk Başarı
Joseph Nicéphore Niépce, doğu Fransa’da yaşayan emekli bir subaydı. Niépce, camera obscura ile çektiği fotoğrafı sabitlemeyi başardı. İlk örneklerinden biri olan, 1827’de çekildiği düşünülen evinin penceresinden görünen manzara, 8 saatlik bir pozlama ile elde edilebilmişti.
Aynı yıl Niépce, Louis Jacques Mandé Daguerre ile bağlantı kurdu. İkili, üç yıl sonra bir anlaşma imzalayarak fotoğraf sürecindeki bilgilerini birleştirdi ve beraber çalışmaya başladı. Niépce 1833’de ölünce ortaklığı oğlu Isidore devam ettirdi. Daguerre çalışamalarına devam etti ve 1837’de kalıcı bir fotoğraf oluşturmayı başardı. Bu plaka Louvre’un küratörüne sunulmuştu ve şimdi Paris’teki French Photographic Society’de bulunmaktadır.
Daguerre ve Daguerreotip
Daguerre, bakır plakalar üzerinde fotoğrafı sabitleyebildi ve bu fotoğraf negatif değil pozitifti. Bu fotoğraflara “daguerreotip” denilmektedir. 7 Ocak 1839’da Paris’te Daguerre’in doğada fotoğraf çekmeyi başardığı duyuruldu. Bu haber halk arasında heyecan yarattı.
Fox Talbot ve Negatifin Keşfi
William Henry Fox Talbot, 1834 başlarında, Niépce ve Wedgwood’un deneylerinden habersiz deneyler yapıyordu. 1835’de 2,5 cm odak uzaklığı olan bir lensle Lacock Abbey’in pencerelerini çekti. Talbot dünyadaki ilk negatifi çekmişti!
Daguerre’in Çalışmalarının Geliştirilmesi
Daguerre’in çalışması ile ilgili Ocak ayında bir duyuru yapılmış olsa da 1839 Ağustos’una kadar detaylar halka verilmemişti. Bu yeni buluş heyecanla karşılandı. Daguerre’in süreci tanıttığı gösteriler ve işle ilgili kılavuzlar, daguerreotip tekniğinin hızla yayılmasını sağladı.
Dagerotip'in Ticari Başarısı
Çok geçmeden, işlemin bazı kusurlarının ticari olasılıkları kısıtladığı görüldü. Joseph Petzval ve John Goddard gibi bilim insanları, lens ve ışığa hassasiyet üzerine iyileştirmeler yaparak portre fotoğrafları için uygun hale getirdiler. Hippolyte Fizeau’nun buluşuyla plaka yüzeyi güçlendirildi.
Dagerotip'in Yayılması
1841’de bir daguerreotipi 20 saniyede üretmek mümkündü ve sonraki yıllarda süreler daha da kısaldı. Dünyanın her yanında stüdyolar açıldı ve daguerreotip büyük bir ticari başarı yakaladı. Özellikle Amerika ve Fransa’da daguerreotip hızla yayıldı.
Fransa ve İngiltere’de Daguerreotip Stüdyoları
Fransa’da ticari patlama yaşandı. Richard Beard, Londra’da ilk stüdyoyu açtı. Antoine François Jean Claudet, arka planda manzara fonu kullanarak ve fotoğrafları renklendirerek fotoğrafçılığa büyük katkılarda bulundu.
Daguerreotiplerin Özellikleri
Daguerreotipler genellikle küçük boyutluydu ve fiyatları gümüş kaplı plakanın kalitesi ve ebatlarına bağlıydı. Popüler boyutlar (2⅛” x 3¼”) ve (2¾” x 3 ¼”) idi. Bilinen en büyük örnek (29” x 25”) ve Londra Bilim Müzesi’ndedir.
Fotoğrafçılığın Evrimi
8-10 saat pozlama ile bir fotoğraf elde edilebilen günlerden, saniyenin 8000’de 1’inde çekilen dijital fotoğraflar çağına gelmemiz 200 yıldan az sürdü. Gelecek neler getirecek hep birlikte göreceğiz.
Edgar Allan Poe’nun Daguerreotipi
Fotoğrafçılığın tarihçesi, teknik gelişmelere ve insanlığın merakına dayanan etkileyici bir hikayedir. Bu süreç, günümüz dijital çağının temellerini atmıştır ve gelecekteki yeniliklere ışık tutmaktadır.
Özgür ÖNEY
Profesyonel Reklam ve Tanıtım Fotoğrafçısı
ozgur@ozguroney.com